ผ้าของชาวไททรงดำสะท้อนถึง วิถีชีวิต ความเชื่อ และความสัมพันธ์ทางสังคม โดยสามารถแบ่งการใช้ผ้าออกเป็น 3 ประเภทหลัก ได้แก่
- เครื่องแต่งกายในชีวิตประจำวัน
- เครื่องแต่งกายในพิธีกรรม
- สิ่งของเครื่องใช้จากผ้า
เครื่องแต่งกายพื้นฐานของชาวไททรงดำมักทำจากผ้าฝ้ายทอมือย้อมครามหรือมะเกลือจนมีสีดำเข้ม ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์
เครื่องแต่งกายสำคัญ ได้แก่
- เสื้อก้อม เป็นเสื้อของผู้หญิงชาวไททรงดำ ซึ่งทำจากผ้าฝ้ายย้อมด้วยสีดำหรือสีครามเข้มเกือบดำ ตัดเย็บด้วยมือ ฝีเข็มละเอียดจนสามารถสวมได้ทั้งสองด้าน ลักษณะเป็นเสื้อคอตั้งหรือคอจีน แขนยาวทรงกระบอก ผ่าหน้าตลอด ติดกระดุมเงินลายกลีบ "ดอกผักบุ้งทรงตูม" บางพื้นที่เรียกว่า "ดอกบัว" ประมาณ 11 - 21 เม็ด ขึ้นอยู่กับฐานะของผู้สวมใส่ คำว่า “ก้อม” แปลว่า “สั้น” ชื่อเรียกบ่งบอกว่าตัวเสื้อมีขนาดสั้น ตัวเสื้อเข้ารูป ส่วนชายเสื้อบานออก
- เสื้อไต เสื้อไท หรือเสื้อซอน เป็นเสื้อของผู้ชายไททรงดำ ซึ่งทำจากผ้าฝ้ายย้อมด้วยสีดำหรือสีครามเข้มเกือบดำ จะมีลักษณะเป็นเสื้อคอตั้งหรือคอจีน แขนยาวทรงกระบอก ผ่าหน้าตลอด ติดกระดุมเงินลายกลีบดอกผักบุ้งทรงตูม บางพื้นที่เรียกว่าดอกบัว ประมาณ 11 - 21 เม็ด ขึ้นอยู่กับฐานะของผู้สวมใส่ ตัวเสื้อจะยาวเข้ารูปส่วนชายเสื้อจะบานออก มักจะใช้สวมไปในงานต่าง ๆ เช่น เที่ยวงาน สวมเกี้ยวสาว หรือในงานที่ไม่เป็นพิธีมากนัก เป็นเสื้อที่ใช้ในชีวิตประจำวัน
- ผ้าซิ่นลายแตงโม หรือลายชะโด ซิ่นเอกลักษณ์ของหญิงไทดำ มีลายริ้วคล้ายผลแตงโม
- ผ้าเปียว ผ้าคลุมศีรษะหรือคาดอก การปักลวดลายเป็นขด เรียกว่า ลายขอกูด (หรือลายขอกุด) ลายดอกผักแว่น (ตรงกลางเป็นดอกแปด รอบ ๆ เป็นขอกุด รวมกันเรียกว่า “ดอกผักแว่น”) และปักลวดลายด้วยไหม หรือเส้นด้ายสีต่าง ๆ สลับสีกันอย่างงดงามที่ริมและชายผ้า ด้านละ 2 ดอก
- ส้วงฮี / ส้วงก้อม กางเกงของผู้ชาย มีลักษณะรูปทรงคล้ายกางเกงจีน เอวปล่อยกว้างไว้สำหรับจับทบเข้าหาตัว แต่ชายขาจะสอบเข้าเล็กน้อย
ลวดลายบนผ้าส่วนใหญ่เกิดจาก การทอ ปัก (แส่ว) และปะผ้า โดยใช้รูปแบบเรขาคณิตและลายธรรมชาติ เช่น ลายดอกจัน ลายดอกมะลิ ลายดอกบัว และลายขอกุด ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อเรื่องธรรมชาติ ความรัก ความอุดมสมบูรณ์ และคุณค่าทางสังคมของชุมชน
