ชาติพันธุ์ "ไทครั่ง" หรือที่มักเรียกกันว่า "ลาวครั่ง" มีถิ่นฐานเดิมมาจากบริเวณเมืองหลวงพระบางและเวียงจันทน์ ประเทศลาว โดยเฉพาะบริเวณเทือกเขาภูฆังที่มีลักษณะคล้ายระฆัง ชาวไทครั่งถูกกวาดต้อนเข้าสู่ประเทศไทยด้วยเหตุผลทางสงครามตั้งแต่ปลายสมัยกรุงธนบุรีจนถึงสมัยรัชกาลที่ 3 โดยเริ่มแรกตั้งหลักแหล่งอยู่บริเวณภาคกลางและภาคตะวันตก ชื่อ "ครั่ง" สันนิษฐานว่ามาจากความเชี่ยวชาญในการใช้ "ครั่ง" ซึ่งเป็นวัสดุธรรมชาติจากสัตว์มาใช้ในการย้อมผ้าให้เป็นสีแดงสดอันเป็นเอกลักษณ์

รูปภาพครอบครัวชาติพันธุ์ไทครั่ง ณ ห้องพิพิธภัณฑ์ผ้าไทครั่ง อาคารพิพิธภัณฑ์ผ้า มหาวิทยาลัยนเรศวร

การอพยพสู่ 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง

จากการสำรวจพบชุมชนไทครั่งตัวอยู่ในภูมิภาคเหนือตอนล่างไม่น้อยกว่า 171 หมู่บ้าน โดยครอบคลุมพื้นที่ 9 จังหวัด ได้แก่ อุทัยธานี นครสวรรค์ กำแพงเพชร พิจิตร สุโขทัย และพิษณุโลก  การอพยพแบ่งเป็น 2 เส้นทางหลักคือ

• สายไทครั่ง-เวียงจันทน์ ส่วนใหญ่เรียกตนเองว่า "ลาวเวียง" พบมากในอำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี
• สายไทครั่ง-หลวงพระบาง มักเรียกตนเองว่า "ลาวภูฆัง" หรือ "ลาวด่าน" อพยพผ่านด่านซ้าย จังหวัดเลย ลงมายังอำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี และกระจายสู่จังหวัดนครสวรรค์และกำแพงเพชร 

เครื่องแต่งกายและการทอผ้า

วัฒนธรรมการทอผ้า คือ หัวใจของอัตลักษณ์ไทครั่ง สตรีไทครั่งต้องเชี่ยวชาญการทอผ้าเพื่อแสดงความพร้อมของกุลสตรี

• การแต่งกาย สตรีมักสวม "เสื้อขาว" (แขนสั้นสำหรับงานบุญ) หรือ "เสื้อดำหรือสีคราม" (แขนยาวสำหรับทำงาน) ซึ่งมีเอกลักษณ์ คือ การเย็บขอบและตะเข็บด้วยด้ายสีแดงย้อมจากครั่ง นุ่งผ้าซิ่นตีนจก ส่วนชายสวมเสื้อเหมือนกับสตรี นุ่งโจงกระเบนหรือโสร่งตามะกอก
• ผ้าซิ่นตีนจก เป็นศิลปะขั้นสูงที่รวมเทคนิค ขิด (หัวซิ่น) มัดหมี่ (ตัวซิ่น) และ จก (ตีนซิ่น) เข้าด้วยกัน ประเภทของผ้าซิ่น จะมีซิ่นหมี่น้อย ซิ่นหมี่โลด ซิ่นหมี่ตา ซิ่นก่าน ซิ่นดำด่าน ซิ่นตีนกับ เป็นต้น ลวดลายในผ้าซิ่นส่วนใหญ่จะเป็นรูปเรขาคณิต เช่น ลายนาค ลายขอหลวง ลายตะเภา และลายดอกจันทร์ เป็นต้น

ระบบสีและวงจรสีไทครั่ง

ผ้าทอไทครั่งเน้นการใช้ สีวรรณะร้อน ที่ให้ความรู้สึกสดใสและตัดกันอย่างรุนแรง

• ระบบ 5 สีหลัก ในผ้าหนึ่งผืนมักประกอบด้วย 5 สี คือ แดง (จากครั่ง) เหลือง (จากขมิ้น) เขียว (สิ้ว) ขาว และดำ
• การย้อมสี สีแดง คือ สีที่ย้อมจากครั่ง โดยมีสารช่วยติดจากธรรมชาติ เช่น ใบเหมือด น้ำมะขาม  ไข่มดแดง หรือใบไม้ที่มีรสเปรี้ยวฝาด ปัจจุบันมีการใช้สีสังเคราะห์เพื่อให้สีคงทนและได้มาตรฐานมากขึ้น